Vrijheid, geweten en opbouw van elkaar | Rechtsnijden.nl

Vrijheid, geweten en opbouw van elkaar

Onder genade is de gelovige werkelijk vrij. Maar hoe leef je die vrijheid op een manier die de ander niet beschadigt, maar opbouwt? Deze pagina laat zien hoe christelijke vrijheid en liefde samenwerken in de omgang met andere gelovigen, juist waar overtuigingen, gewetens en gewoonten verschillen.

Vrijheid is een belangrijk onderwerp onder genade, want zij hoort wezenlijk bij het evangelie dat Paulus verkondigt. De gelovige staat niet onder de wet, maar in de vrijheid waarmee Christus hem heeft vrijgemaakt. Toch wordt juist die vrijheid vaak verkeerd begrepen. Sommigen vatten haar op als losbandigheid, alsof genade ruimte geeft om naar eigen begeerte te leven; anderen vrezen haar en vervallen terug in wetticisme, omdat vrijheid hun onveilig voorkomt. Beide misverstanden beschadigen de omgang met andere gelovigen.

Dat verschillen tussen gelovigen ontstaan, is bovendien onvermijdelijk. Gelovigen verschillen in geestelijke rijpheid, in achtergrond en in geweten, en daardoor maken zij in praktische zaken niet altijd dezelfde keuzes. Waar de Schrift geen rechtstreeks gebod geeft, kan de een zich vrij voelen waar de ander zich bezwaard voelt. Zulke verschillen hoeven geen bron van verdeeldheid te zijn, mits zij goed worden verstaan.

Paulus geeft hiervoor een evenwichtige benadering, waarin vrijheid en liefde samengaan. Hij bestrijdt het wetticisme zonder de vrijheid tot losbandigheid te laten verworden, en hij plaatst de omgang met verschillen onder de leiding van de liefde. Deze pagina veronderstelt de fundamenten - zie Wet versus genade en Geloof versus werken, en richt zich volledig op het praktisch samenleven van gelovigen in vrijheid, geweten en wederzijdse opbouw.

Christelijke vrijheid staat tegenover twee uitersten. Aan de ene kant tegenover wetticisme: de gelovige is geroepen tot vrijheid en hoeft zijn aanvaarding niet te verdienen door het houden van regels. Aan de andere kant tegenover losbandigheid: die vrijheid is geen vrijbrief voor het vlees. Paulus vat beide kanten samen in één enkele oproep. [SV] Galaten 5:13 "Want gij zijt tot vrijheid geroepen, broeders, alleenlijk gebruikt de vrijheid niet tot een oorzaak voor het vlees; maar dient elkander door de liefde." Vrijheid wordt zo niet afgeschaft, maar in dienst van de liefde gesteld.

Die liefde is geen toevoeging aan de vrijheid, maar de vervulling ervan, want in het liefhebben van de naaste wordt de hele wet samengevat. [SV] Galaten 5:14 "Want de gehele wet wordt in één woord vervuld, namelijk in dit: Gij zult uw naaste liefhebben, gelijk uzelven." Hierin ligt de verantwoordelijkheid die bij vrijheid hoort: de gelovige is vrij, maar leeft die vrijheid uit met het oog op de ander. Vrijheid die zichzelf zoekt, vervalt tot zelfzucht; vrijheid die liefheeft, dient.

Daarom betekent vrijheid niet dat alles ook nuttig of opbouwend is. De gelovige mág veel, maar de vraag is niet alleen wat geoorloofd is, maar wat sticht. Vrijheid is een gevolg van genade en nooit een doel op zichzelf; zij ontvangt haar richting van de liefde. Wie dit verstaat, gebruikt zijn vrijheid niet om zijn eigen recht te halen, maar om God te eren en de ander te dienen.

Gelovigen verschillen in geweten, en Paulus neemt die verschillen serieus. In Romeinen spreekt hij over wie zwak is in het geloof en over verschillen in overtuiging rond eten en dagen, en hij roept op de zwakke in het geloof aan te nemen zonder over zijn overwegingen te twisten. [SV] Romeinen 14:1 "Dengene nu, die zwak is in het geloof, neemt aan, maar niet tot twistige samensprekingen." Het verschil ligt hier niet in goed of kwaad, maar in geestelijke rijpheid en persoonlijke overtuiging: de een is innerlijk vrij waar de ander zich nog gebonden voelt.

Bij die verschillen hoort respect voor de overtuiging van de ander. Een geweten dat zich bezwaard voelt, moet niet worden overreed om tegen die overtuiging in te handelen, want wat niet uit geloof is, is voor die gelovige zonde. Tegelijk hoeft wie zich vrij weet, zijn vrijheid niet te verloochenen alsof de bezwaarde overtuiging de norm zou zijn. Het gaat juist om onderwerpen waarover de Schrift geen rechtstreeks gebod geeft; daar is ruimte voor verschil, mits het in liefde wordt gedragen.

Praktisch betekent dit dat de gelovige zijn eigen geweten niet tot maatstaf voor anderen maakt, en het geweten van de ander niet veracht of forceert. De sterkere in het geloof draagt daarbij een bijzondere verantwoordelijkheid, omdat hij eerder geneigd kan zijn de zwakkere te kleineren. Het vermogen om hierin wijs te handelen groeit met geestelijke volwassenheid, zie Geestelijke groei onder genade, waarin de gelovige leert zijn vrijheid te laten leiden door liefde in plaats van door eigen gelijk.

Waar vrijheid en geweten samenkomen, geeft de liefde de doorslag, en liefde stelt de opbouw van de ander boven de eigen voorkeur. Paulus stelt kennis en liefde tegenover elkaar: kennis alleen maakt opgeblazen, maar de liefde sticht. [SV] 1 Korinthe 8:1 "Aangaande nu de dingen, die den afgoden geofferd worden, wij weten, dat wij allen kennis hebben. De kennis maakt opgeblazen, maar de liefde sticht." Gelijk hebben is dus niet genoeg; de vraag is of het gebruik van vrijheid de ander opbouwt of juist schade berokkent.

Daarom is Paulus bereid zijn eigen vrijheid in te perken om een medegelovige niet ten val te brengen. Liever onthoudt hij zich blijvend van iets geoorloofds dan dat hij zijn broeder doet struikelen. [SV] 1 Korinthe 8:13 "Daarom, indien de spijs mijn broeder ergert, zo zal ik in eeuwigheid geen vlees eten, opdat ik mijn broeder niet ergere." Dezelfde gezindheid klinkt in Romeinen, waar hij oproept te jagen naar wat de vrede en de onderlinge stichting dient. [SV] Romeinen 14:19 "Zo dan laat ons najagen, hetgeen tot den vrede, en hetgeen tot de stichting onder elkander dient."

Die opbouw is geen eenrichtingsverkeer, maar betreft vooral wie sterk is. Paulus roept de sterken op de zwakheden van de onmachtigen te dragen en niet zichzelf te behagen, en hij wijst daarbij op Christus, Die ook Zichzelf niet behaagde. [SV] Romeinen 15:1 "Maar wij, die sterk zijn, zijn schuldig de zwakheden der onsterken te dragen, en niet onszelven te behagen." [SV] Romeinen 15:3 "Want ook Christus heeft Zichzelven niet behaagd, maar gelijk geschreven is: De smadingen dergenen, die U smaden, zijn op Mij gevallen." Zo wordt het vermijden van onnodige struikelblokken een vorm van christusgelijkvormige liefde.

Praktisch begint dit bij het omgaan met meningsverschillen. Waar gelovigen in praktische zaken verschillen, hoeft niet elk verschil te worden uitgevochten; de eerste vraag is niet wie gelijk heeft, maar hoe de omgang de ander dient. Dat geldt in het bijzonder bij verschillen in geweten: de gelovige laat de ander ruimte waar de Schrift die ruimte laat, en dringt zijn eigen overtuiging niet op als gebod. Zo blijven verschillen wat ze zijn, verschillen, zonder uit te groeien tot verdeeldheid.

In dagelijkse keuzes betekent vrijheid dat de gelovige veel mag, maar telkens overweegt wat dient. Bij discussies onder gelovigen helpt het de toon van de liefde te bewaren en niet te jagen op winst van het argument, maar op de vrede en de onderlinge stichting. Een twistgesprek dat een broeder vervreemdt, weegt zwaarder dan het gelijk dat erin behaald wordt; een gesprek dat in liefde gevoerd wordt, bouwt op, ook wanneer het verschil van inzicht blijft bestaan.

Boven dit alles staat dat de gelovige in al zijn keuzes God zoekt te eren en de ander op het oog houdt. Paulus vat het samen door alles, of men eet of drinkt, te richten op de eer van God en op het welzijn van velen. [SV] 1 Korinthe 10:31 "Hetzij dan dat gijlieden eet, hetzij dat gij drinkt, hetzij dat gij iets anders doet, doet het al ter ere Gods." [SV] 1 Korinthe 10:33 "Gelijkerwijs ik ook in alles allen behaag, niet zoekende mijn eigen voordeel, maar het voordeel van velen, opdat zij mochten behouden worden." Liefdevolle omgang ondanks verschil van inzicht is zo geen compromis, maar de natuurlijke vorm van vrijheid die door liefde geleid wordt.

Christelijke vrijheid onder genade staat tegenover zowel wetticisme als losbandigheid: de gelovige is werkelijk vrij, maar stelt die vrijheid in dienst van de liefde, want niet alles wat geoorloofd is, bouwt op. Gelovigen verschillen in geweten en rijpheid, en juist waar de Schrift geen rechtstreeks gebod geeft, vraagt dat om respect voor de overtuiging van de ander zonder het eigen geweten tot norm te maken.

Boven gelijk hebben staat de opbouw van de ander: de liefde sticht, de sterke draagt de zwakke, en men jaagt naar vrede en onderlinge stichting, naar het voorbeeld van Christus, Die Zichzelf niet behaagde. Zo vormt deze pagina de brug tussen persoonlijke geestelijke groei en de praktische omgang met anderen, en bereidt zij de weg naar het naar buiten gerichte dienen in De bediening van verzoening.

Verdieping vanuit Woordstudies:

Vorige: Hoe herken je gezonde leer? Volgende: De bediening van verzoening